Қазақстан мен Оңтүстік Кореяда сотталушыларды реабилитациялау 2026
ААйым Келгенбай
Журналист DATAPRESS.KZ
Қазақстан мен Оңтүстік Кореяда сотталушыларды реабилитациялау ортақ мақсатқа сүйенеді, бірақ құралдары бөлек: Қазақстанда оқу мен әлеуметтік бейімдеу басым, ал Оңтүстік Кореяда психологиялық қолдау мен еңбек терапиясы көбірек көрінеді. Бұл айырмашылық екі елдің пенитенциарлық жүйесінің басымдықтарын көрсетеді: бірінде босап шыққан адамды еңбекке қайтару маңызды болса, екіншісінде жеке мінез-құлықты түзету мен қоғамға қайта қосу алдыңғы қатарға шығады.
2026 жылғы салыстыруда ең пайдалы өлшем — бағдарламаның атауы емес, оның босатылған адамға қаншалықты тез жұмыс, тұрақты орта және қайталама қылмыс тәуекелін азайтатын дағды бере алатыны. Ресми ашық деректер елдер арасында тәсілдердің біркелкі еместігін көрсетеді; Қазақстанда құқықтық жүйе қайта әлеуметтендіруді түзеу мекемелері мен пробация арқылы жүргізсе, Оңтүстік Корея түзету, кеңес беру және қоғамға кезең-кезеңімен қайтару моделіне көбірек сүйенеді.
Кілтті фактілер
Қазақстанда реабилитацияның өзегі — кәсіптік оқыту және босатылғаннан кейінгі әлеуметтік бейімдеу.
Оңтүстік Кореяда негізгі екпін — психологиялық қолдау мен еңбек терапиясы.
Берілген дерек бойынша, Қазақстанда босатылғандардың шамамен 60%-ы қайта бейімдеу орталықтарына жүгінеді.
Берілген дерек бойынша, Оңтүстік Кореяда бағдарламалар босатылғандардың 80%-ын қамтиды.
Екі елде де түпкі мақсат бір: қайталама қылмысты азайтып, адамды қоғамға қауіпсіз қайтару.
Қазақстандағы модель неге еңбекке жақын?
Қазақстанда реабилитация көбіне практикалық дағдыға сүйенеді. Бұл жүйе түзеу мекемесінде немесе одан кейін адамның жұмыс табуына көмектесетін кәсіптік білім, қысқа курстар және әлеуметтік кеңес беруді қамтиды. Қылмыстық-атқару жүйесінің логикасы бойынша, босап шыққан адамға ең алдымен табыс табу мүмкіндігі керек; егер ол болмаса, қайта қылмыс қаупі өседі. Қазақстанның құқықтық негізінде қылмыстық заңнама мен түзеу шаралары Қылмыстық кодекс және тиісті атқару тетіктері арқылы іске асады[2][4].
Қандай құралдар басым?
Мұнда басты құрал — мамандық беру, жұмысқа орналастыруға дайындық және әлеуметтік қызметкерлердің сүйемелдеуі. Бұл тәсіл әсіресе бостандық алғаннан кейін құжат, баспана немесе табыс мәселесі бар адамдар үшін маңызды. Ашық деректерге сүйенгенде, реабилитациялық орталықтарға жүгінетіндердің үлесі 60% шамасында деп беріледі; егер осы көрсеткіш тұрақты болса, онда жүйе қылмыстық жазаны ғана емес, босап шыққаннан кейінгі кезеңді де қамтып отыр деген сөз. Практикалық қадам ретінде мұндай модельде тиімділік жұмыс берушілермен байланыс пен өңірлік қайта бейімдеу қызметтеріне тікелей тәуелді.
Оңтүстік Корея неге психологияға көбірек сүйенеді?
Оңтүстік Кореяда реабилитацияның өзегі — ішкі тәртіпті қалпына келтіру. Бұл жерде бағдарламалар тек кәсіби даярлықпен шектелмей, психологиялық қолдауды, мінез-құлықты түзетуге арналған сессияларды және еңбек терапиясын қамтиды. Мұндай тәсілдің логикасы қарапайым: адам босап шыққанда тек жұмыс дағдысын емес, қоғаммен байланыс орнатуға дайындықты да алып шығуы керек. Берілген мәліметке сәйкес, бағдарламалар босатылғандардың 80%-ын қамтиды, яғни қамту ауқымы Қазақстандағы көрсеткіштен жоғары деп сипатталады.
Еңбек терапиясы нені береді?
Еңбек терапиясы тәртіп, жауапкершілік және күн тәртібін қалыптастыруға жұмыс істейді. Бұл әсіресе ұзақ мерзімге оқшауланған адамдар үшін маңызды, өйткені бостандықтағы өмір тек жұмыс емес, уақытты басқару мен эмоцияны реттеуді де талап етеді. Оңтүстік Корея тәжірибесінде әлеуметтік қызмет, кеңес беру және мекеме ішіндегі тәртіпті қалпына келтіру бір пакет ретінде қаралады. Егер қысқа айтсақ, ел жазадан кейінгі кезеңді де түзету процесінің бөлігі деп есептейді.
" >
Салыстыру кестеде қалай көрінеді?
Өлшем Қазақстан Оңтүстік Корея Негізгі әдіс Кәсіптік оқыту, әлеуметтік бейімдеу Психологиялық қолдау, еңбек терапиясы Қамту деңгейі 60% шамасында 80% шамасында Басты мақсат Жұмысқа қайта қосу Мінез-құлық пен әлеуметтік дағдыны түзету Жүйелік логика Практикалық қайта бейімдеу Қоғамға кезең-кезеңімен қайтару
«Қылмыстық заңнама тек осы Кодекстен тұрады және өзге заңдар қылмыстық жауаптылықты тек осы Кодекске енгізілгеннен кейін ғана қолданады» — ҚР Қылмыстық кодексі, Adilet[2]
Қай модель тиімдірек?
Тиімділік қай елде де бір өлшеммен өлшенбейді. Қазақстанның моделі жұмысқа орналасу және күнкөріс тұрақтылығына сүйенсе, Оңтүстік Корея моделі адамның ішкі тәртібі мен әлеуметтік мінез-құлқын түзетуге көбірек күш салады. Егер мақсат — босап шыққан адамның тез арада табыс табуы болса, Қазақстандық тәсіл ұтымды көрінеді; егер мақсат — ұзақ мерзімді қайта қылмыс тәуекелін азайту болса, кореялық модельдің психологиялық қабаты күштірек. Бұл жерде шешуші фактор — бағдарламаның бар-жоғы емес, оның босатылғаннан кейін қанша ай нақты сүйемелдеу беретіні.
Бір ғана рецепт жоқ
Екі ел де бір ортақ шындыққа тіреледі: түрме ішіндегі жұмыс пен сыртқа шыққаннан кейінгі қолдау бір-бірінен ажырамаса ғана нәтиже пайда болады. Реабилитация қысқа курс емес, көпір сияқты жұмыс істейді. Бір ұшы — мекеме ішіндегі тәртіпте, екінші ұшы — қоғамдағы тұрақты өмірде.
Часто задаваемые вопросы
Қазақстанда реабилитацияның негізгі бағыты қандай?
Негізгі бағыт — кәсіптік оқыту мен әлеуметтік бейімдеу. Бұл тәсіл босатылған адамға жұмыс табуға және күнделікті өмірге қайта кіруге көмектесуге бағытталған.
Оңтүстік Кореядағы басты айырмашылық неде?
Оңтүстік Кореяда психологиялық қолдау мен еңбек терапиясы көбірек қолданылады. Яғни, назар тек дағдыға емес, адамның мінез-құлқы мен әлеуметтік тұрақтылығына да түседі.
Қай елде қамту жоғары?
Берілген дерек бойынша, Оңтүстік Кореяда қамту деңгейі 80%, ал Қазақстанда 60% шамасында. Бұл екі жүйенің ауқымын салыстыруға мүмкіндік береді.
Бұл бағдарламалар не үшін керек?
Негізгі мақсат — қайта қылмыстың алдын алу және адамды қоғамға қауіпсіз қайтару. Сол үшін оқу, қолдау және еңбекке даярлау бірге жүреді.
Қазақстан моделі неге жұмысқа көбірек бағытталған?
Өйткені босатылған адамға алдымен табыс көзі керек. Жұмыс болмаса, әлеуметтік тәуекел өседі, сондықтан практикалық дағды бірінші орынға шығады.
Оңтүстік Корея моделі ненің есебінен ерекшеленеді?
Ол психологиялық түзету мен еңбек тәртібін қатар қарастырады. Бұл тәсіл адамның қоғаммен байланысын қалпына келтіруге бағытталған.
Главное
Қазақстан мен Оңтүстік Кореядағы сотталушыларды реабилитациялау бір мақсатқа жетудің екі түрлі жолы. Қазақстанда басымдық — мамандық, еңбек және әлеуметтік бейімдеу болса, Оңтүстік Кореяда психологиялық қолдау мен тәртіпті қалпына келтіру көбірек алға шығады. Қысқасы, бірі адамды жұмысқа қайтарады, екіншісі оны қоғаммен қайта тіл табыстыруға тырысады. Практикада ең күшті модель — осы екеуін де бір жүйеге сыйғыза алатын модель.
«Информация основана на открытых источниках.»
